Kırmızı başlıklı kız anneannesine yemek götürür ancak hain kurt hem büyükanneyi hem de Kırmızı Başlıklı Kız’ı birer lokmada yutar. Onları kurtaran ise ordan tesadüfen geçen avcıdır. Bu masaldaki avcı için edebiyat dünyasında ‘Deus ex Machina’ tabiri kullanılıyor. Hikayenin hiç bir yerinde yoktur ancak son anda ortaya çıkar, küçük kızı ve büyükannesini mucizevi bir şekilde kurtarır.  

Deus ex Machina: Makineden Tanrı, edebi eserlerde ve sinemada, hikayedeki içinden çıkılamaz hale gelmiş olaylar zincirinin, bir anda çözülmesini sağlayan, hikayeye ait değilmiş gibi gözüken, bir kişi, güç ya da olay sayesinde çözülmesi…

Bu kadar alakasız şeyi bir araya getirip işin içinden çıkmak için tam da bana lazım olan şey …

Günlük hayatta neredeyse her gün ufak tefek mucizelerle karşılaşıyoruz, öyle değil mi? Mesela 10 senedir görmediğimiz arkadaşımıza tam aklımızdan geçirdiğimiz gün sokakta rastlamak, tavla oynarken rakibimizin dört kere düşeş atması, daha doğrusu ve acıklısı bize 4 kere üst üste ‘gele’ gelmesi, araba lastiğinin yalnızca yağmur yağdığı günde patlaması gibi “korkunç” durumlar, neredeyse hepimizin başına gelmiştir. Bu nedenle, gerçek hayattan fazla uzaklaşmayan edebiyat eserlerini okurken karşımıza yazar tarafından çıkartılan tesadüflere fazla önem vermeyiz. Özellikle olayların akışına başarıyla yedirilen tesadüfler, doğaüstü olaylar olmadıkları için fazla dikkatimizi çekmez.  Peki ya gerçek hayat?

Birkaç sene önce arabayla evime dönerken kızkardeşimi aradım. Telefon bluetooth ile arabanın ses sistemine bağlıydı. Muhabbet sırasında küçük kızlarımın “waka waka” şarkısı ile nasıl dans edip eğlendiğini kardeşime anlatıyordum. Kardeşim şarkıyı o anda anımsayamadı. Ben de ona şarkıyı açıklamak için şarkıcının ismini söylemek istedim ancak o sırada ben de şarkıcının ismini hatırlayamadım. Tarif etmeye çalışıyorum, olimpiyatların açılış şarkısı falan diyorum, şarkıyı söylüyorum… Ben o muhteşem sesimle şarkıyı söyleyince kardeşim şarkıcıyı önce Madonna, işin içinden çıkamayınca Ankaralı Turgut sanıyor… Nafile, şarkıcının ismi bir türlü aklıma gelmiyor. Yaklaşık 5 dakika cebelleştikten sonra tam eve yaklaşırken cep telefonunun çekmediği bir yerde hat kesildi, telefon kapandı ve otomatik olarak radyo devreye girdi. Radyoda Shakira’nın “Hips don’t lie” şarkısı çalıyordu. Şarkının içinde Shakira ile birlikte bir rapçi abi uzun uzun ve karmaşık bir şeyler söylüyor ancak radyonun devreye girdiği an rapçinin bastıra bastıra “Shakira Shakira” diye bağırdığı kısma denk geldi. Şarkıyı siz de hatırlamıyorsanız bizim gibi eziyet çekmeyin diye linkini aşağıda veriyorum.

Waka waka – https://www.youtube.com/watch?v=pRpeEdMmmQ0

Hips don’t lie – https://www.youtube.com/watch?v=DUT5rEU6pqM

Hemen diyebilirsiniz ki bak evrenden istedin oldu… İstedim oldu da, nasıl oldu? Ben başka şeyler isteyince neden olmuyor?

Bu tip bir mekanizmayı Tanrı’nın zavallı homo sapiens’in kafasının çalıştığı gibi yani sizin benim gibi düşünen bir varlığın hareket edeceği şekilde “dur şu kulumu bir şaşırtayım” diyebileceği bir düzlemde kainatı yarattığına inanmıyorum.

Eğer noktaları doğru birleştirmişsem farkındalığımızı arttırarak geleceğimizi, kaderimizi bilinçli olarak değiştirebileceğimiz sonucuna varıyorum. Nasıl ki bir nehre değirmen inşa edip, suyun akma enerjisini kanalize ederek değirmen taşını döndürüp, buğdayı öğüterek un elde ediyorsak  (farkındaysanız kısa bir algoritma yazdım), beynimizdeki algoritmaları kontrol ederek nehirde akan suyu kontrol ettiğimiz gibi geleceğimizi isteklerimiz doğrultusunda dizayn edebiliriz. Değiştirmeye çalıştığım doğa kanunları değil. Doğa kanunlarını doğru kullanarak hayatımızın geri kalanını değiştirebileceğimizi göstermek istiyorum.

Radyolu bir anımı daha anlatayım. Ingiliz bir misafirimle beraber arabada gidiyorduk. Misafirim uzun zamandır tanıdığım bir adam. Çok frankofondur sadece caz dinler. Radyoyu açtığımda Barış Manço’nun Gül Pembe şarkısı çalıyordu. Çok sevdiğim bir şarkı olmasına rağmen misafiri hoş tutmak adına başka bir kanalı çevirdim. Ama ne yalan söyleyeyim şarkıyı dinleyememek içimde kaldı. Gün bitti, eve döndüm. Yatmadan önce radyoyu açtım. Radyo en son yabancı müzik çalan bir frekansta kalmış. Radyoyu açtıktan belki 30 saniye sonra frekanslar durduk yerde karıştı ve karışan frekanstaki kanalda Gül Pembe çalıyordu.

İstatiksel anlamda tesadüf olamayacak kadar düşük bir ihtimal, öte yandan Tanrı’nın ilahi bir mesaj vermek adına seçmeye tenezzül etmeyeceği kadar anlamsız olaylar. Sonuçta Hazreti Musa gibi Kızıldeniz’i ikiye ayırmıyorum. Radyo ile ilgili olaylarımı yukarıdaki iki seçenek de açıklamıyor. Benim aradığım fizik kuralı, yer çekimi gibi net çalışmalı. Kalemi bırakınca nasıl her seferinde yere düşüyor ve Tanrı bizi kalemi havada asılı tutarak şaşırtmıyorsa, beni de Gül Pembe veya Hips don’t lie ile şaşırtmamalı, mucize olmamalı. Tanrı mükemmelliğini yani mükemmel işleyen düzenini kişisel isteklerimiz doğrultusunda mucize yaratarak bozmamalı. Shakira’nın karşıma çıkmasını sağlayan dinamikler ile asıl istediğim şeylerin karşıma çıkmasını ya da çıkmamasını sağlayan ortak bir prensip olmalı.

Yukarıdaki hikayelerenin benzerlerinin belki de çok daha acayip versiyonlarının sizin de başınıza gelmediğini söyleyebilir misiniz?

Schrödinger’in kutu açık olmadığı sürece hem ölü hem de canlı olan kedi deneyi sadece deneyle sınırlı değil. Her gün her dakika benzer bir durumlarla karşılaşıyoruz.

Bir dünya para verdiğiniz telefonunuzun üstüne su döküldü. Telefonunuz siz kontrol edene kadar hem çalışıyordur hem de değil…

Rahatsızlığınızla ilgili tahlil yaptırdınız, sonuçları gösteren email geldi. Siz maili açıp inceleyene kadar hem hastasınız hem de değil.

Sınav sonuçlarını bildiren zarfı açana kadar hem üniversiteye girdiniz hem de açıkta kaldınız.

Bunun gibi yüzlerce örnek yazabilirim. Sanki size mantık aldatmacası yapıyorum gibi gözüküyor olabilir. “Ne var ki bunda” diyebilirsiniz. Tabii ki iki ihtimal de seçenekler arasında ve sadece biz bunu bilmiyoruz. Bundan daha doğal ne olabilir ki dediğinizi duyar gibi oluyorum. Schrödinger mantık oyunu yapmıyor. Diyor ki siz kutuyu açıp, telefonu çalıştırıp, emaili okuyup ya da zarfı açana kadar her iki durum sizin için ayrı bir boyut olarak hazırda ‘üst üste – süperpoze’ bekliyor. Kutuyu, telefonu, emaili ya da zarfı açınca beyninizdeki elektronlarda nöronların içinden akıp hali hazırda beyniniz içinde bulunan belli algoritmaları çalıştırarak, üst üste durumda sizi bekleyen boyutlardan algoritmanıza uygun olan birini algoritmanın ne kadar gelişkin olması ile doğru orantılı olarak kendi becerileri ölçeğinde değerlendiriyor. Siz olayı yaşamanızdan 7-10sn öncesinde iletişimde bulunduğu kainattaki bütün varlıklar – ki buna yanınzdaki bardak ve Jüpiter de dahil – ile algoritmasının sonucu olan seçimi yapıyor. Sizin gözleminiz dalga formundaki halindeki hayalet boyutlardan birini seçiyor, diğer boyut hiç yaşanmamak üzere yok oluyor. Zaten var olmamıştı.

Zamanı tanımlarken arka arkaya var olup yok olan saniyede trilyonlarca üç boyutlu fotoğraftan bahsetmiştim. Aynı zamanda bilgisayar ekranında oyun oynarken bir odadan diğerine geçerken sadece ekran ışıklarının yanıp söndüğünü ancak bizlerin sanki bir odadan diğerine geçmişiz gibi algıladığımızı yazmıştım.

Siz kutuyu, telefonu, emaili ya da zarfı açınca seçeneklerden birini beyninizdeki algoritma seçiyor ve iki olasılıktan birini oluşturan ‘madde’ olarak algıladığımız cisimler dalga yani hayal boyutundan çıkıp madde formuna geçiyor, aynı bilgisayar ekranındaki ışıklar gibi. Oyunda bir odadan çıkıp diğerine geçince çıktığımız odaya ne oluyor? Yok oluyor değil mi? Yeni oda diye algıladığımız yer de aslında ekranda yanan ışık noktaları…biz başka sahneye geçince o da yok olacak zaten.

Algıladığımız hayatın çok garip ama enteresan bir hikayesi var ve bu hikayeyi ilginç yapan kurtarıcı Deus ex Machina ise beynimizdeki, yapı taşlarımızdaki, DNA mızdaki, doğadaki her unsurda bulunan, gerek çok yalın, gerek çok karmaşık Algoritmalar. Algoritmalar çalıştıkça olasılıklar içinden seçim yapıyoruz SEÇİM YAPTIĞIMIZI ZANNEDİYORUZ seçimimizi kaderimiz deyip yaşıyoruz. Ancak kutuyu açana kadar her şey mümkün. Her olasılığı, imkansız olanı bile algoritmaların seçmesi mümkün. Seçenekleri ifadeyi kolaylaştırmak, açıklamayı mümkün kılmak için sadece ölü ya da diri diye iki şıklı haliyle irdeliyoruz ancak gerçek hayattaki unsurların sonsuz varyasyonu var. Olma ihtimali düşük olsa bile içinizden geçen ‘O’ olasılığın, olasılıklar içinde o ‘mucize’ seçeneğin var olması, mucizenin gerçekleşmesi için yeterli. Bu yüzden mucize gibi ‘Gül Pembe’ ya da ‘Shakira’ hayatımıza çıkıyor.

Okumaya devam et…